Avanos
Nevsehir'in 18 km kuzeyinde olan Avanos'un antik dönemdeki adı 'Venessa'dir. Çok sayida çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapim gelenegi Hititlerden beri süregelmektedir. Kizilirmak'in getirdigi kirmizi toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçilarinin elinde sekil almaktadir.
Avanos'u (Venessa) ikiye ayiran ve Anadolu'nun en uzun nehri olan Kizilirmak ve onun çevresi, çaglar boyunca çok sayida olaylara sahne olmustur. Lydialilarla Medler arasinda bes yil süren savas Kizilirmak havzasinda olmus, her iki taraf bu savastan oldukça büyük zarar görmüstür. Bu savasin altinci yilinda bir çarpisma esnasinda ve ortaligin çok karismis bir aninda günes tutulmasi oldugunda her iki taraf tanrilari kizdirdiklarini düsünerek hemen bir baris sözlesmesi yaparlar. Kilikyali Syennesis ve Babilli Labynetos'u kendilerine araci seçerler. Iki kral bir araya gelerek Lydia Krali Alyattes, kizi Alyenis'i Med Krali Kyaxares'in oglu Astyages'le evlendirir.
Gerçi bu dönemin önemli doga filozofu Kariali Hexamyes'in oglu Thales, M.Ö.28 Mayis 585 tarihinde olagelen günes tutulmasini önceden hesaplayarak haber vermisti. (Herodot I, 74)
Avanos yakinlarinda, Kizilirmak'in hemen kenarindaki bir Roma mezarliginda ele geçen mermerden lahit, Merkez Kapadokya Bölgesi'nde bugüne kadar ele geçen tek lahit olmasi açisindan ilginçtir. Lahit, 1971 yilinda tesadüfen ortaya çikmis, semerdam biçimindeki kapagi kimligi tespit edilmeyen sahislarca açilmis ve içindeki buluntular ne yazik ki çalinmistir. Ceset üzerinde yapilan patolojik ve paleoantropolojik arastirmalar sonucunda lahitin, saçlari kina ile boyanmis bir kadina ait oldugu anlasilmistir. Avanos'ta XIII. yüzyil Selçuklu Dönemi'ne tarihlenen Saruhan Kervansarayi ve Alaaddin Camii bulunmaktadir.
Sarilar Kasabasinin Zank Hüyügü
Avanos'un Sarilar kasabasi yakinlarindaki Prof. H. Sever'in baskanligindaki Zank Höyük'te yapilan arkeolojik kazilarda Eski Tunç Çagi'ndan Geç Roma Dönemi'ne kadar degisik kültürlere ait kalintilar açiga çikarilmistir.
Sarilar Kasabasi`da Özkonak Yeralt-Sehri ...
... gibi yapilara sahiptir. Sarilar Kasabasinin eski yerlesim yerlerinin altlari inler ve magaralardan olusmaktadir.Ziyarete acik olmayan Memisin tuneli bu yapilardan bir örnektir
Avanos'un 14 km uzaginda yer alan Özkonak yeralti sehri, Idis daginin kuzey yamaçlarina volkanik granit bünyeli tüf tabakalarinin oldukça yogun oldugu yere yapilmistir. Genis alanlara yayilmis olan galeriler birbirlerine tünellerle baglanmistir.
Kaymakli ve Derinkuyu yeralti sehirlerinden farkli olarak katlar arasi haberlesmeyi saglayacak çok dar ve uzun delikler bulunmaktadir. Düzgün oyulmus odalarin girisleri kapatildiginda havalandirma da bu dar (5cm) ve uzun deliklerle saglanmistir. Yine diger yeralti sehirlerinden farkli olarak sürgü tasindan sonra, tünel üzerine (düsmana kizgin yag dökmek maksadiyla) delikler oyulmustur.
Özkonak yeralti sehrinde Kaymakli ve Derinkuyu yeralti sehrinde oldugu gibi hava bacasi, su kuyusu, sirahane ve sürgü taslari bulunmaktadir.
